اجتماعی

تفاوت جامعه دهاتی و جامعه شهری از لحاظ روابط اجتماعی

تهیه کننده: عنایت الله حکیمی 

در جامعه شهرى همه چیز در حال تغییر و دگرگونى است و پذیرش امر تازه و نوپذیرى و استقبال از تجدد و پیشرفت زیاد است. شهرنشین همواره جویاى چیزهاى تازه است و هر تازگى بیشتر به‌دلیل تازه بودن آن مورد پسند واقع مى‌شود.

در جامعه دهاتی پایگاه و نقش‌هاى اجتماعى افراد از هم متمایز نیستند، مثلاً در یک دهکده معلم هر وقت و در هر جا دیده مى‌شود، مردم او را به‌عنوان یک معلم مى‌شناسد و همیشه او را با نام معلم و یا مدیر مى‌خوانند نه با اسم شخصى او و رفتار آنها با او چه در محیط مدرسه و چه در خارج از آن همواره یکسان است. معلم همان پایگاهى که در مدرسه دارا است در خارج از آن محیط نیز دارا خواهد بود.
در شهر نقش‌هاى اجتماعى و موقعیت‌هاى اجتماعى افراد از هم متمایز است. رفتارى که افراد نسبت به استاد دانشگاه در محیط کار و خارج از آن ابزار مى‌دارند، تفاوت مى‌کند.
در دانشگاه و محیط کار، دانشجو براى ملاقات با استاد باید قبلاً وقت بگیرد، ولى در خارج از محیط کار استاد باید مثلاً در دکان نانوائى منتظر بماند تا نان بخرد.
یکى از ویژگى‌هاى اجتماعى دهاتی مهمان‌نوازى است. از آنجا که دهات مهمانخانه یا محلى براى بیتوته کردن وجود ندارد، مردم در جریان آمد و رفت به دهات ناچار مى‌شوند به خانه‌هاى دهاتیان پناه بیاورند. بنابراین به اقتضاء شرایط خاص اجتماعى مهمان‌نوازى ضرورت پیدا مى‌کند و به‌تدریج به‌صورت یکى از هنجارهاى اجتماعى درمى‌آید.

پدیده مهمان‌نوازى در میان مردم که در دهکده‌هاى دوردست که راه‌هاى صعب‌العبور و دشوار وجود دارد، ارزش دیرین خود را همچنان حفظ کرده است، لیکن آن دسته از دهات که در روند تحولات اجتماعى ارتباط آنها با شهر بیشتر شده است، رسم مهمان‌نوازى تا حدودى اهمیت دیرین خود را از دست داده است و تقریباً نوعى رفتار حسابگرانه و منطقى در میان مردم دهات پدیدار مى‌شود.
در دهات مردم زودتر از مردم شهر ازدواج مى‌کنند و ازدواج رواج و عمومیت بیشترى دارد، دایره همسرگزینى محدود است و بسیارى از ازدواج‌ها از نوع درون گروهى یا خویش همسرى یعنى ازدواج‌هائى است که میان خویشاوندان و افراد هم‌طایفه و هم‌محلى صورت مى‌گیرد. در شهر ازدواج‌ها به نسبت دیررس‌تر است و به‌علت تماس و ارتباط روزافزون میان زن و مرد در محیط‌هاى فرهنگى، اجتماعى و اقتصادى و مکان‌هاى جمعى دیگر نوع ازدواج بیشتر برون گروهى است.
منابع معیشت در دهات محدود است. چنانچه زراعت، دامدارى و در مواردى باغدارى یا صنایع دستى الگوى اساسى معیشت در ده را تشکیل مى‌دهد. حال آنکه در شهر منابع معیشت متنوع است و شهرنشین از طریق فعالیت‌هاى بى‌شمارى مى‌تواند زندگى خود را تأمین کند.
رفتار دهاتی ها از نوع نخستین، ساده و در عین حال خشن است و همواره در رفتار و گفتار او نوعى خشونت و زورمندى احساس مى‌شود و خود دهاتی نیز از دیگران انتظار همین رفتار را دارد.
ابن‌خلدون عقیده دارد که در جامعه شهرى خردمندى و تدبیر بیش از زورمندى به‌کار مى‌آید و به قول پارتو روباهان بر شیران پیشى مى‌گیرنند. اما گاهى نیز شیران پیش مى‌تازند و با نیروى واقعى خود روباهان فریبکار را پس مى‌زنند و جامعه را منقلب مى‌کنند. نظام ارزش‌هاى اجتماعى را فرو مى‌ریزند و اساس ارزش‌هاى اجتماعى و هنجارهاى جدیدى را پدید مى‌آورند.

شهر و ده هر کدام زمانى خاص خود دارند. زمان در دهات کند گذر و دراز مدت به نظر مى‌رسد و دهاتی ها همواره به حرکت کند و بطی و دوام و ثبات و استمرار عادت کرده است. در شهر گذر زمان سریع‌تر مى‌نماید و شتاب‌زدگى از ویژگى‌هاى زندگى شهرى است. زمان فراغت شهریان و دهاتیان با هم فرق مى‌کند. در دهات زمان فراغت و بیکارى به اقتضاء طبیعت کار کشاورزى فصل زمستان است، زیرا در این فصل بر اثر عوامل طبیعى مانند سرما و یخبندان زراعت تقریباً متوقف است و تراکم کار به حداقل مى‌رسد و حال آنکه زمان فراغت شهریان بیشتر تابستان است و اغلب در این فصل به سیاحت، گردش و تفریح مى‌پردازند.
تفاوت دیگر شهر و دهات مربوط به فضاى کار و فراغت است. در شهر فضاى کار و فراغت از هم جدا است. در دهات کار و تفریح ممکن است با هم انجام گیرد. آوازهاى جمعى به هنگام کار نه تنها خستگى را از تن مى‌زداید بلکه در پیشرفت و سرعت کار تا حد زیادى مؤثر است.
اکنون اجتماعات دهاتیان دستخوش تغییرات و دگرگونى‌هاى شدیدى قرار گرفته است، این دگرگونى‌ها بر اثر مهاجرت دهاتیان به شهر در سال‌هاى پس از تحولات اجتماعى اخیر افغانستان افزایش یافته است که شناخت ویژگى‌هاى آن مطالعات جدیدى را ایجاب مى‌نماید.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن