تکنالوژی

تکنالوژی سوار بر انسان یا انسان سوار بر تکنالوژی

 هرچند تکنولوژی خود مولود ذهن انسانها و ابزاری برای پیشبرد اهداف آنهاست اما همین ساخته دست بشر آنچنان در تمامی عرصه های زندگی نوع انسان اثر گذاشته که روش ها و دیدگاه های خاص خود را به کاربران تحمیل کرده و مثل اینکه توانسته طرز تفکر و مسیر زندگی انسان ها را در طول تاریخ تغییر دهد. این روند را می توان با مطالعه تاریخی تغییرات عمیقی که تکنالوژی بر روند زندگی انسان داشته به روشنی دریافت.


محصول تازه تفکر انسان این قابلیت را یافت تا به تعداد افراد تکثیر شود و در اختیار همه قرار بگیرد. این تکثیر و ضریب نفوذ بالا تنها فزیکی نبود بلکه تکنالوژی ارتباطات و فناوری اطلاعات با تبدیل دنیا به دهکده ای کوچک و ایجاد فضایی برای عرضه فرهنگ ها موجب شد تا به تدریج نفوذ فرهنگ های غالب را بر فرهنگ های منفعل در فضای مجازی را شاهد باشیم. اما این روند چگونه رخ داد؟
تکنالوژی در اوقات فراغت

محصول های تازه تکنالوژی دیگر کاربردشان فقط آسان تر کردن زندگی و جایگزین شدن ماشین ها با کارگران و نیروی بازوی انسان نیست بلکه علاوه بر این ها به کمک کارهای فکری و محاسباتی بشر آمده اند. بشر امروز به کمک دستاوردهای تازه تکنالوژی بخش اصلی فعالیت های یدی و فکری اش را به کمک ماشین آلات و اختراعات خود انجام می دهد.


مدرنیته و تکنالوژی نیاز او را به انجام کارهای گروهی هم مرتفع کرده پس بدیهی است که وقت آزاد بیشتری دارد. بنابراین تکنالوژی حتی برای سرگرمی و اوقات فراغت انسان هم برنامه ریزی کرده است. بر این اساس وقتی تکنالوژی به جای انسان کار می کند، ‌به جای او فکر می کند و او را سرگرم می نماید، بدیهی است همین ساخته دست بشر می تواند مسیر فکر و زندگی او را هم تغییر دهد و حتی گام های بعدی او را در زندگی شخصی تعیین کند. تکنالوژی حتی پا را از مرز واقعیت ملموس فراتر گذاشته و وارد دنیای رویاهای انسان ها شده است. امروزه به کمک دستگاه های شبیه ساز، انسان ها می توانند خلا را تجربه کنند و در بازی های رایانه ای در نقش یک قهرمان فرو روند یا کاپیتان تیم فوتبال مورد علاقه شان باشند. این نفوذ در دنیای رویاها به شکلی شگرف توانسته مسیر تفکر انسان ها را متناسب با آنچه صاحبان این تکنالوژی ها می خواهند تغییر دهد.

ظهور ایدئولوژی های اجتماعی با شکوفایی صنعتی

به گواهی تاریخ مسیر زندگی انسان ها و ساختارهای اجتماعی پس از ورود تکنالوژی های نوین در دوران انقلاب صنعتی و سپس شکوفائی صنعتی، دچار تغییرات عمده ای شد. مهاجرت مردم از دهات به شهرها، آغاز مبارزات کارگری و ظهور ایدئولوژی های بزرگ اجتماعی نظیر لیبرالیسم ، سوسیالیسم ، کمونیسم اتفاقاتی است که به گفته “هانری ژان” جامعه شناس بلجیمی در دوران شکوفایی صنعتی یعنی از انقلاب صنعتی در قرن 18 تا اوایل قرن بیستم رخ داده است. تمام این ها شواهدی است که بر اثرپذیری تفکر انسان از تکنالوژی بر اثر انقلابی که تکنالوژی در زندگی انسانها بر پا می کند دلالت دارد.


در سال های اخیر و با گسترش تکنالوژی های مرتبط با ارتباطات و فناوری اطلاعات، تاثیر تکنالوژی بر تفکر انسانها هم به طرز شگفت انگیزی افزایش یافت. ‌تغییراتی که با وجود سهولت در امر ارتباطات اما در موارد زیادی منجر به دگرگونی هویت ها و گم شدن انسان در هزارتوی فضای مجازی شده اند.

بدیهی است در این میان فرهنگ ها و تمدن هایی که بر تکنالوژی های تازه و فضای مجازی حاکم اند و این تکنالوژی ها محصول تفکر آنهاست می توانند در چنین فضایی خود را عرضه کنند و بر فرهنگ های دیگر غلبه نمایند. زیرا هرقدر چنین فرهنگ هایی قوی و غنی باشند، ‌دنیای تکنالوژی های تازه قوانین خاص خود را دارد و غلبه بر این فضا با آنهایی است که خود این دنیا را خلق کرده و قوانین آن را تدوین نموده اند.
تکنالوژی سوار بر ما یا ما سوار بر تکنالوژی

برخلاف عقیده بسیاری که انتظار داشتند انسان سوار بر تکنالوژی شود اما این تکنالوژی است که سوار بر انسانها شده و مسیر تفکر و قدم های بعدی آنها را تعیین می کند. در این میان نمی توان از برنامه ریزی های صاحبان این تکنالوژی ها و قواعدی که آنها برای تکنالوژی های جدید تعیین کرده اند به سادگی عبور کرد.

ماریو بونگه فیلسوف معاصر معتقد است تکنالوژی نه تنها از نظر فلسفی و اخلاقی خنثی و منفعل نیست بلکه خود بوجود آورنده اخلاق و فلسفه است.


از نگاه هایدگر انسان غربی در مرحله نخست تسخیر طبیعت شده اما بعد به وسیله تکنالوژی بر طبیعت تسلط می یابد. در چنین شرایطی انسان به هرچه که نگاه می کند آن را از زاویه داشتن یا نداشتن مخازن گران بها می سنجند. بر این اساس حتی اگر ما تکنالوژی را با در نظر گرفتن استقلال آن از اراده آدمی به عنوان امری خنثی تلقی کنیم، بازهم ما برده تکنالوژی خواهیم شد. تاثیر روی هویت و از خودبیگانگی و اضطراب بشر موضوعاتی است که به عنوان نگرانی هایی از اثرات منفی تکنالوژی بر تفکر انسان مطرح می شود.
تحول در آموزش و نشر اطلاعات

نگرانی درباره تکنالوژی های فناوری اطلاعات بسیار جدی تر است؛ ‌نگرانی از تنهایی بشر و بریده شدن روابط اجتماعی وی یکی از مهم ترین این نگرانی هاست. برخی کارشناسان معتقدند استفاده طولانی مدت کودکان از بازی های رایانه ای و وقت گذرانی آنها در شبکه های اجتماعی می تواند به مهارت های گفتاری آنها آسیب بزند. در کنار این ها مسائلی نظیر بلوغ زودرس به دلیل مواجهه با هجوم اطلاعات طبقه بندی نشده از دیگر آسیب هایی است که در فضای مجازی در کمین کودکان و نوجوانان نشسته است.
با وجود تمام اینها نمی توان از آثار مثبت تکنالوژی بر سرعت سرعت نبوغ و تفکر انسانها هم به سادگی عبور کرد. فناوری اطلاعات از طرق مختلف توانسته است روند آموزش را بهبود بخشد. از سوی دیگر ما به کمک تکنالوژی توانسته ایم در کمترین از ثانیه میلیون ها دیتا را منتشر کنیم؛ هرچند بسیاری از این داده ها قابل اعتماد نیستند. با این وجود نتایج یک تحقیق در محیط بیمارستانی نشان می‌دهد که سرگرمی‌های کامپیوتری می‌تواند تأثیرات مفیدی در کودکان و افراد مسن داشته باشد. برای مثال نتایج بررسی روی ۲۰۰۰ کودک نشان می‌دهد که استفاده از سرگرمی‌های فناوری اطلاعات می‌تواند عادات و نحوه درست غذا خوردن را به کودکان بیاموزد. از سوی دیگر فناوری اطلاعات شیوه برقراری ارتباط شاگرد و استاد و روش تدریس در سطوح دانشگاهی را متحول کرده و قابلیت انجام تحقیقات توسط دانشجویان و به اشتراک گذاشتن یافته های آنها با دیگران را بالا برده است. گسترده تر شدن دامنه ارتباطات، توسعه مشارکت های اجتماعی و امکان بیان آزادانه ایده ها و آشنایی با ایده ها، افکار و سلیقه های دیگران هم از جمله مواردی است که در بسیاری از موارد می تواند به رشد تفکر و قدرت تحلیل افراد منجر شود.

این تیغ دو لبه

تکنالوژی همانند تیغ دو لبه ای است که افراط و تفریط در استفاده از آن می تواند ما را اسیر و برده این دستاورد بشری سازد. این در حالی است که هدف اولیه از گسترش تکنالوژی ابزاری برای زندگی بهتر و متعالی بوده است نه اینکه انسان ها به ابزاری در خدمت تکنالوژی تبدیل شوند. همه این ها اما بستگی به نگاه و نوع استفاده ما از تکنالوژی دارد و برای دستیابی به استفاده درست از تکنالوژی باید آموزش را جدی گرفت.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن